Mercimek Piyazı Tarifi
Mercimek Piyazı Nedir?
Mercimek piyazı, haşlanmış yeşil veya kahverengi mercimeğin ince doğranmış soğan, taze soğan, maydanoz, domates ve bol sızma zeytinyağı ile harmanlandığı geleneksel bir Türk mezesidir. Toplam hazırlık süresi yaklaşık 40 dakikadır (20-25 dakika mercimek haşlama + 15-20 dakika dinlendirme). 4 kişilik bu tarif, zeytinyağının çiğ olarak tüketildiği en saf hallerinden birini sunar; bu nedenle kullanılan zeytinyağının kalitesi lezzeti doğrudan belirler. Diolivo sızma zeytinyağı gibi meyvemsi ve dengeli asitli bir yağ, piyaza hem derinlik hem de zariflik katar.
- Toplam Süre: 40 dakika (20 dk haşlama + 5 dk hazırlık + 15 dk dinlendirme)
- Porsiyon: 4 kişi
- Kritik Nokta: Mercimekler dağılmadan, dişe hafif dirençli kalmalıdır.
- En Sık Hata: Mercimeği fazla pişirip lapa haline getirmek.
Malzemeler ve Ölçü Tablosu
| Malzeme | Miktar | Hazırlık Süresi | Pişirme Süresi |
|---|---|---|---|
| Yeşil/kahverengi mercimek | 1,5 su bardağı (300 g) | 5 dk (yıkama) | 20-25 dk |
| Kuru soğan | 1 büyük (150 g) | 5 dk (doğrama + tuzlama) | – |
| Taze soğan | 4-5 dal | 3 dk | – |
| Maydanoz | 1 demet (30 g) | 3 dk | – |
| Domates | 2 adet (200 g) | 3 dk | – |
| Yeşil biber (isteğe bağlı) | 1 adet (50 g) | 2 dk | – |
| Sızma zeytinyağı | 4 yemek kaşığı (60 ml) | – | – |
| Limon suyu | 3 yemek kaşığı (45 ml) | – | – |
| Nar ekşisi (isteğe bağlı) | 1 yemek kaşığı (15 ml) | – | – |
| Tuz | 1 çay kaşığı (5 g) | – | – |
| Karabiber | ½ çay kaşığı | – | – |
| Pul biber | ½ çay kaşığı | – | – |
| Kimyon (isteğe bağlı) | 1 çay kaşığı | – | – |
Adım Adım Yapılış
- Mercimekleri yıkayın ve ayıklayın: 1,5 su bardağı yeşil mercimeği geniş bir kaba alın, üzerini geçecek kadar soğuk su ekleyin. Elinizle birkaç kez karıştırıp suyu dökün. Üste çıkan kırık taneleri ve yabancı maddeleri ayıklayın. Bu işlemi 2-3 kez tekrarlayın, süzün.
- Mercimekleri haşlayın: Temiz mercimekleri tencereye alın, üzerini 3 parmak geçecek kadar su (yaklaşık 1 litre) ekleyin. Orta ateşte kaynamaya bırakın. Kaynadıktan sonra oluşan köpükleri kevgirle alın. Ateşi kısın ve 20-25 dakika pişirin. 20. dakikada bir tane alıp kontrol edin: dışı yumuşamış, içi hafif dirençli olmalı. Fazla pişirmeyin.
- Mercimekleri soğutun: Haşlanan mercimekleri süzgece alın, soğuk su altında 30 saniye durulayarak sıcaklığını düşürün. Tamamen süzülmesi için 5 dakika bekletin.
- Kuru soğanı hazırlayın: 1 büyük kuru soğanı ince yay şeklinde doğrayın. Üzerine 1 çay kaşığı tuz serpin, elinizle 1-2 dakika ovuşturun. 5 dakika bekleyin, ardından bol soğuk suda yıkayıp süzün. Bu işlem soğanın acısını alır ve piyazın daha dengeli olmasını sağlar.
- Diğer sebzeleri doğrayın: 4-5 dal taze soğanı ince halkalar halinde kesin. 1 demet maydanozu ince kıyın. 2 domatesi küp küp doğrayın (çekirdeklerini isteğe bağlı çıkarabilirsiniz). 1 yeşil biberi ince doğrayın. Tüm doğranmış sebzeleri ayrı bir kapta birleştirin.
- Sosu hazırlayın ve birleştirin: Geniş bir karıştırma kabına süzülmüş mercimekleri alın. Üzerine hazırladığınız soğanları, taze soğanı, maydanozu, domatesi ve biberi ekleyin. Ayrı bir kasede 4 yemek kaşığı sızma zeytinyağı, 3 yemek kaşığı limon suyu, 1 yemek kaşığı nar ekşisi, ½ çay kaşığı karabiber, ½ çay kaşığı pul biber ve 1 çay kaşığı kimyonu karıştırın. Sosu sebzelerin üzerine dökün. Tahta bir kaşıkla nazikçe, mercimekleri ezmeden karıştırın.
- Dinlendirin ve servis edin: Piyazı buzdolabında en az 15-20 dakika dinlendirin. Servis tabağına alın, üzerine ekstra bir tur zeytinyağı gezdirebilir, birkaç siyah zeytin ve dilimlenmiş domatesle süsleyebilirsiniz.
Sorun Giderme Tablosu
| Sorun | Sebebi | Çözümü |
|---|---|---|
| Mercimekler dağıldı, lapa oldu | Fazla pişirme (25 dk üzeri) veya çok yüksek ateş | 20. dakikada kontrol edin; dişe gelir kıvamda ocaktan alın. Bir daha ki sefere süreyi kısaltın. |
| Soğan çok acı | Tuzla ovma işlemi atlanmış veya yeterince yıkanmamış | Soğanı tuzla ovduktan sonra mutlaka bol suda yıkayıp süzün. Acılık geçmezse 5 dakika buzlu suda bekletin. |
| Piyaz çok sulu | Mercimek iyice süzülmemiş veya domates çok sulu | Mercimekleri haşladıktan sonra süzgeçte 5-10 dakika bekletin. Domatesin çekirdekli kısmını kullanmayın. |
| Tuzu az veya fazla geldi | Soğan tuzlaması ve son tuzlama toplamda hesaba katılmamış | Soğan tuzlaması için 1 çay kaşığı tuz kullanın, son tuzlamada ekstra tuz eklemeyin. Servis öncesi tadıp ayarlayın. |
| Zeytinyağı tadı gelmiyor | Az kullanılmış veya kalitesiz yağ tercih edilmiş | 4 yemek kaşığı kaliteli sızma zeytinyağı kullanın. Diolivo gibi meyvemsi bir yağ, piyazın ana aromasını oluşturur. |
| Piyaz yavan, tatsız | Dinlendirme süresi yetersiz veya limon suyu az | En az 15 dakika buzdolabında dinlendirin. Limon suyunu 3 yemek kaşığına çıkarın, gerekirse 1 yemek kaşığı daha ekleyin. |
| Mercimekler sert kaldı | Pişirme süresi yetersiz veya su sert | 20 dakikadan sonra 5 dakika daha pişirin. Sert su kullanıyorsanız pişirme suyuna 1 çay kaşığı karbonat ekleyin. |
Püf Noktaları ve Saklama
- Mercimek seçimi: Yeşil veya kahverengi mercimek kullanın; kırmızı mercimek pişince dağılır.
- Pişirme süresi: Mercimekler dişe hafif dirençli olmalı, tamamen yumuşamamalıdır.
- Soğan hazırlığı: Tuzla ovup yıkamak, soğanın hem acısını alır hem de sindirimi kolaylaştırır.
- Zeytinyağı miktarı: 4 yemek kaşığı minimumdur; kaliteli bir sızma zeytinyağı kullanmaktan çekinmeyin.
- Dinlendirme: Piyazı en az 15 dakika buzdolabında bekletin; mümkünse 1 saat önceden hazırlayın.
- Saklama: Hava geçirmez kapta buzdolabında 2 gün taze kalır. Soğan ve maydanozu ayrı tutup servis öncesi eklemek daha iyi sonuç verir. Zeytinyağını da son anda ekleyin.
- Ön hazırlık: Mercimekleri haşlayıp buzdolabında 3 gün saklayabilir, her servis öncesi taze sebzelerle birleştirebilirsiniz.
Farklı Versiyonlar
Zeytinli Mercimek Piyazı
Tarife 10 adet çekirdeksiz siyah zeytin (ikiye bölünmüş) ekleyin. Zeytinlerin tuzlu aroması, zeytinyağıyla mükemmel uyum sağlar. Servis sırasında üzerine birkaç bütün zeytin koyarak sunumu zenginleştirebilirsiniz.
Kapari Katkılı Versiyon
2 yemek kaşığı kapariyi (tuzlu suda bekletilmiş) süzüp tarife ekleyin. Kapari, zeytinyağı ve limonla birleştiğinde Akdeniz mutfağının karakteristik ekşi-tuzlu notalarını taşır.
Sumakla Zenginleştirilmiş Piyaz
Servis sırasında üzerine 1 çay kaşığı sumak serpin. Sumak, limon suyunun asiditesini tamamlar ve piyaza hafif ekşi bir renk katar. Özellikle limon miktarını azalttığınızda iyi bir alternatiftir.
Mercimek Piyazı Neyle Servis Edilir?
Mercimek piyazı, Türk sofrasında çok yönlü bir mezedir. Izgara et, köfte, tavuk veya balık yanında soğuk meze olarak sunulabilir. Rakı sofralarının vazgeçilmezidir. Ayrıca pide veya ızgara ekmekle tek başına hafif bir öğün oluşturur. Açık büfe kahvaltılarda taze domates ve beyaz peynirle birlikte de tercih edilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Kırmızı mercimek kullanabilir miyim?
Kırmızı mercimek pişince çabuk dağılır ve püre kıvamına gelir. Piyazın taneli yapısını bozacağı için önerilmez. Yeşil veya kahverengi mercimek en iyi sonucu verir.
2. Mercimekleri haşlarken tuz eklemeli miyim?
Hayır, tuz mercimeklerin sertleşmesine neden olabilir. Tuzu en son, piyazı birleştirirken ekleyin.
Ürün doğal ve tadı çok güzel, içimi kolay ve salatalarda da kullanıyorum
3. Piyazı önceden hazırlayıp ertesi gün servis edebilir miyim?
Evet, buzdolabında hava geçirmez kapta 2 gün saklanabilir. Ancak soğan ve maydanozun aroması zamanla yoğunlaşır; taze malzemeleri son anda eklemeniz önerilir.
4. Zeytinyağı yerine başka bir yağ kullanabilir miyim?
Mercimek piyazının karakteristik lezzeti zeytinyağına bağlıdır. Başka bir yağ kullanırsanız geleneksel tat elde edemezsiniz. Sızma zeytinyağı, özellikle Diolivo gibi kaliteli bir marka, en iyi sonucu verir.
5. Nar ekşisi şart mı?
Hayır, isteğe bağlıdır. Nar ekşisi tatlı-ekşi bir denge katar ama limon suyu miktarını artırarak da benzer bir asidite yakalayabilirsiniz.
6. Piyazın kalorisi nedir?
1 porsiyon (tarifin 1/4’ü) yaklaşık 280 kaloridir. Bunun 120 kalorisi zeytinyağından gelir. Zeytinyağı, tekli doymamış yağ asitleri ve E vitamini içerir.
7. Mercimekleri düdüklü tencerede haşlayabilir miyim?
Evet, düdüklü tencerede 10-12 dakika yeterlidir. Ancak pişirme süresini iyi ayarlayın, aşırı pişirme riski daha yüksektir. Soğuk suyla durulamayı unutmayın.
8. Piyazı vegan yapmak mümkün mü?
Tarif zaten vegandır. Tüm malzemeler bitkisel kaynaklıdır. Nar ekşisi kullanmazsanız da vegan kalır.
Bu yazıyla ilgili hesaplama araçları
Sen de yaz